Voor (pers)contact: zie onder De LCR bij de medewerkers 👈🏾

Volg de LCR op LinkedIn, Twitter of Facebook

☀️ Zomersluiting bureau LCR: 18 juli tot 16 augustus

LCR_logo2021
Naar thema

Coalitie van burgerrechten: Eerste Kamer wijs 'Super SyRI' af!

Bestaanszekerheid
Boete
Controle
Gemeente
Handhaving
LCR
Vertrouwen
Privacy
Big data
16/02/2022

De burgerrechtencoalitie die eerder de rechtszaak tegen SyRI won, roept de Eerste Kamer op de nog ingrijpendere datakoppelwet WGS af te wijzen. Het voorstel ligt op ramkoers met de rechtsstaat en het kabinet weigert lessen te trekken uit het Toeslagenschandaal.

data-protectie-klein-privacy-shutterstock_1726916926
Zwarte lijsten

De Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden (WGS) maakt het mogelijk om data die overheden en bedrijven bewaren over burgers en bedrijven samen te brengen in zogenaamde samenwerkingsverbanden. De overheid en bedrijven in zo’n samenwerkingsverband zijn verplicht hun gegevens samen te brengen. Dit moet helpen bij het bestrijden van allerlei vormen van criminaliteit en overtredingen. 
Het gaat bij de WGS niet alleen om feitelijke gegevens die bedrijven en overheden met elkaar delen, maar ook om signalen, vermoedens en volledige zwarte lijsten die worden uitgewisseld en met elkaar verknoopt. Daarbij kunnen deze partijen op basis van deze schaduwadministraties ‘interventies’ met elkaar afstemmen waarin ze handhavend optreden tegen burgers die in hun vizier belanden.

Datasurveillance op burgers

Om het massaal delen van persoonsgegevens tussen de overheid en bedrijven mogelijk te maken, schuift de WGS  geheimhoudingsplichten, privacyrechten en juridische waarborgen opzij die al jaren gelden voor het verwerken van persoonsgegevens. Dit leidt tot een 'vergaande, grootschalige uitholling van de rechtsbescherming van burgers', zo vindt de coalitie: 'Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen zal de deur wagenwijd open worden gezet voor de uitvoerende tak van de overheid om samen met private partijen zowel burgers als bedrijven te onderwerpen aan willekeur in de vorm van ongerichte data-surveillance.'
Het kabinet wil bovendien de mogelijkheid scheppen om in geval van ‘spoed’ nieuwe samenwerkingsverbanden te starten, zonder dat de Tweede Kamer zich hierover kan buigen. Deze worden na hun oprichting pas voorgelegd aan de Kamer, die daarna moet beslissen of ze als wet worden aangenomen. Dit is in strijd met de Grondwet. De Grondwet schrijft voor dat inbreuken op de privacy moeten worden opgenomen in wetgeving die het parlement heeft goedgekeurd. De partijen vinden het onacceptabel dat het parlement niet wordt betrokken bij de totstandkoming van nieuwe samenwerkingsverbanden en hier pas over kan beslissen nadat ze zijn opgericht. 

Jarenlange onwettige praktijken

Behalve de mogelijkheid om nieuwe samenwerkingsverbanden op te richten, bevat het voorstel ook vier samenwerkingsverbanden die al jarenlang functioneren, maar tot nu toe nooit in wetgeving waren vastgelegd. Met de WGS wil het kabinet daar nu achteraf alsnog een wettelijke basis voor creëren. De partijen uit de SyRI-coalitie wijzen erop dat SyRI-systeem dat de rechter heeft verboden ook jarenlang zonder wettelijke basis werd toegepast en zien sterke overeenkomsten met de samenwerkingsverbanden in  de WGS: 'Ingrijpende praktijken waarbij persoonsgegevens worden verwerkt in strijd met de fundamentele rechten van burgers, worden bij wijze van proef opgetuigd en jarenlang voortgezet, om deze later als voldongen feit te voorzien van een wettelijke basis. Fundamentele rechten die burgers moeten beschermen tegen ongerechtvaardigd overheidshandelen verworden daarbij tot te nemen obstakels.'

Risico-analyses, zwarte lijsten en vermoedens

De coalitie schreef eerder dat de praktijken die onder de WGS moeten plaatsvinden, in vele opzichten lijken op de gegevensverwerkingen die vooraf gingen aan het Toeslagenschandaal. Op basis van geheime data-analyses werden lijsten met burgers die ten onrechte als crimineel fraudeur waren bestempeld, via verschillende instanties verspreid, waardoor de persoonlijke levens van tienduizenden gezinnen werden geruïneerd. Onder de samenwerkingsverbanden van de WGS zullen risico-analyses, zwarte lijsten en vele andere typen gegevens, vermoedens en signalen over burgers volop kunnen worden gedeeld tussen overheden en bedrijven. Privacytoezichthouder Autoriteit Persoonsgegevens adviseerde de Eerste Kamer in november de wet niet aan te nemen en stelde daarbij dat het voorstel kan leiden tot 'Kafkaëske toestanden voor grote aantallen mensen.'

De maatschappelijke coalitie tegen SyRI bestaat uit het Platform Burgerrechten, het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten, FNV, de Landelijke Cliëntenraad, Privacy First, Stichting KDVP en schrijvers Maxim Februari en Tommy Wieringa.

Zie hieronder ook verschillende eerdere publicaties of video's over het onderwerp. 👇🏾

Op de hoogte van alle berichten van de LCR

Wij plaatsen regelmatig berichten op onze website. Die delen we graag! Wil je op de hoogte blijven van wat er speelt binnen de LCR en de onderwerpen waarmee wij ons bezighouden? Schrijf je dan in voor onze nieuwsdienst.