LCR in discussie over niet te innen schulden: is de maatschappelijke realiteit

Er zijn verschillende trajecten die kunnen worden gevolgd in de schuldhulpverlening: het wettelijke en het minnelijke. Bij de laatste vorm worden onderling afspraken gemaakt over schulden en aflossing plus aflossingstermijn. Daarbij is het NIET verplicht om een aflossingbedrag te reserveren. Binnen het minnelijke traject wordt gebruik gemaakt van een Vtlb-berekening: het vrij te laten bedrag. Ofwel: dit bedrag moet voor een schuldenaar genoeg zijn om van te leven. Alles wat overblijft gaat naar de schuldeisers.

De mensen die 0% aanbiedingen krijgen, vormen de financieel meest kwetsbare groep schuldenaren. Er is meestal sprake van een uitkering, de gemeente heeft vastgesteld dat er geen verdiencapaciteit meer is en ook geen inkomens- of vermogensgroei meer te verwachten is. Het betreft vaak mensen die vrijgesteld zijn van de sollicitatieplicht, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een arbeidsbeperking. Voor deze groep geldt dat de bestaanszekerheid onder druk staat. Rondkomen is lastig. Dit hebben zowel de commissie Sociaal Minimum als het Nibud geconstateerd.
Voor deze mensen vinden schuldhulpverleners het financieel onhaalbaar en maatschappelijk onwenselijk om maandelijks aflossingsbedragen te vragen. Het is verkeerde aanname in het position paper van VNO NCW en MKB NL dat de mensen over wie het gaat niet wíllen betalen en dat de schuldhulpverlening hierin kritiekloos meegaat. Deze mensen kúnnen niet meer betalen. 

De LCR weet niet welke lange termijnvisie VNO NCW en MKB NL voor deze groep mensen aanhouden. Bij de gemiddelde schuldenlast van particulieren, de duur van een minnelijk traject (18 maanden) en een minimaal aflossingsbedrag van tussen de 50 en 70 euro, ligt een terugbetaling tussen de 2,5% en 3,4% van de totale schuldenlast. De kosten die schuldeisers hebben gemaakt om schulden terug te krijgen, moeten hiervan nog worden afgetrokken. De feitelijke terugbetaling bij deze groep lijkt dus bedrijfseconomisch weinig zinvol. Voor de LCR hebben VNO NCW en MKB NL niet overtuigend onderbouwd waarom koste wat kost een terugbetaling moet worden geëist. Dit raakt voor de LCR uiteindelijk ook andere discussies over schulden zoals de verkoop van schuldenpakketten of de discussies rondom de 'schuldenindustrie' die ook wat ons betreft aangepakt moet worden. En het raakt vooral de manier waarop de samenleving aankijkt tegen een ieders verantwoordelijkheid in het proces: van het ontstaan van schulden tot en met de oplossing daarvan.

De mensen over wie deze discussie gaat, bevinden zich in een financieel bijzonder kwetsbare positie. De terugbetalingspercentages zijn minimaal en er is geen wettelijke verplichting tot het maken van een aanbod met een aflossing. De stijging van het aantal 0% aanbiedingen laat vooral zien dat het stelsel zich eindelijk aanpast aan de maatschappelijke werkelijkheid. 0% aanbiedingen zíjn feitelijk het maatwerk waar grote maatschappelijke behoefte aan is.

De LCR vindt dat er meer aandacht nodig is voor preventie en nazorg. Te veel mensen met problematische schulden krijgen nu geen hulp. Ook de effectiviteit en snelheid van de hulpverlening kan beter, bijvoorbeeld door het maken van landelijke, collectieve afspraken met schuldeisers. De Landelijke Cliëntenraad roept VNO NCW en MKB NL op om zich achter de 0% aanbiedingen te scharen en daarmee hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. De schuldenproblematiek is een maatschappelijk probleem waarbij alleen een gezamenlijke aanpak oplossingen kan bieden. Wat de LCR betreft hebben de leden van VNO NCW en MKB NL hierin een belangrijke rol te spelen.