Column LCR-voorzitter Gerrit van der Meer: vertrouwen


Gerrit van der Meer, voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad, schrijft elke maand een column waarin hij reflecteert op actuele gebeurtenissen. In de laatste column van 2014 is het onderwerp 'vertrouwen', omdat het beleid vooral gebaseerd is op 'wantrouwen'. Van der Meer richt zich op de Fraudewet die mensen die struikelen in het ondoordringbare woud aan regels, in de vernieling kan storten. En het kabinet blijft zich vasthouden aan 'eigen kracht' en 'zelfredzaamheid', terwijl het eigen wantrouwende beleid dát juist onmogelijk lijkt te maken. Klik hier voor: eerdere columns.

We hebben de afgelopen jaren vaak aan de politiek gevraagd waarop ze wetten en regels in het sociaal domein baseren. Steeds lezen we in beleidnota’s - en al weer een memorie van toelichting op een nieuwe wet - dat het kabinet uit wil gaan van de eigen kracht van mensen, de zelfredzaamheid en de eigen verantwoordelijkheid. Dat was al zo bij het vorige kabinet en dat is nog steeds zo. Maar wie de wetsteksten leest, ziet dat het vooral gaat om het bestrijden van misbruik van sociale voorzieningen en fraude. Dan moeten we dus concluderen dat het beleid vooral op wantrouwen is gebaseerd. Dat is heel duidelijk te zien bij de Fraudewet (officieel de Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving) die op 1 januari 2013 is ingegaan.

 

De LCR heeft deze wet steeds een onding genoemd. We stonden daarin niet alleen. Veel gemeentebestuurders en zeker ook de Raad van State hadden forse kritiek op de wet. Er wordt niet duidelijk waar de grens ligt tussen ‘per ongeluk iets verkeerd doen’ of ‘fraude plegen’. De sancties en boetes zijn disproportioneel: ze zijn gewoon veel te zwaar. En de ernstigste misser wat mij betreft: het uitgangspunt klopt niet. Het aantal mensen dat bewust wil frauderen om een uitkering op verkeerde gronden te krijgen, is heel klein. Het aantal mensen dat het liefst morgen aan het werk wil en daar enorm zijn best voor doet, is heel groot. Maar deze wet gaat er kennelijk vanuit dat het andersom is. Als iemand een uitkering aanvraagt, moeten de uitvoeringsdiensten eerst kijken of die persoon de boel niet wil bedonderen. Daarna mogen ze pas kijken wat deze man of vrouw nou eigenlijk nodig heeft. Het wantrouwen staat voorop, het vertrouwen komt heel veel later. En ook dan nog blijft de controle heel scherp en wordt - ook bij een gewone vergissing - de uitkering gekort of stopgezet en worden zware (disproportionele) boetes opgelegd.

 

Dit beeld werd kort geleden erg duidelijk bevestigd door het rapport ‘Geen fraudeur, toch boete’ van de Nationale Ombudsman. Kort samengevat: met de Fraudewet wordt de vloer aangeveegd. Er staan voorbeelden in van mensen die volledig eerlijk alle vereiste inlichtingen verstrekken, maar zich één keer in de enorm ingewikkelde regeltjes vergissen. Of er terecht vanuit gaan, dat de uitkeringsinstantie bepaalde gegevens al lang heeft, en dan tot de ontdekking komen dat de gegevens toch nog een keer moeten worden verstrekt, verkeerd zijn opgeschreven of gewoon zoek zijn geraakt. Maar de schuld ligt nooit bij de uitkeringsinstantie, altijd bij de uitkeringsgerechtigde. Pas als de boete is opgelegd en de betreffende persoon een bezwaar indient – heel veel doen dat helaas niet – krijgt hij of zij de mogelijkheid om voor de rechter zijn eerlijkheid te bewijzen.

 

Mensen komen door de uitvoering van de Fraudewet soms ernstig in de problemen. De huur, de premie voor de zorgverzekering en andere rekeningen kunnen niet meer betaald worden en mensen komen in de schulden terecht. Als ze zich dan bij de schuldhulpverlening melden, staan ze als fraudeur te boek en kunnen daarom geen hulp krijgen. Zo kan het zomaar een probleem worden dat zwaar ingrijpt in het leven van mensen, zonder enig zicht op een oplossing. Het slachtoffer mag zich troosten met de gedachte, dat de overheid veel waardering heeft voor zijn eigen kracht en zelfredzaamheid.

 

De Nationale Ombudsman adviseert in zijn aanbevelingen om betere uitvoeringsregels te maken. Ik ben het met al die aanbevelingen van harte eens. Maar ik doe er toch nog maar eentje bij: gooi die Fraudewet in de prullenbak!

Ik wens u allen heel mooie Kerstdagen en een 2015 vol vertrouwen.




Twitter share button Facebook share button LinkedIn share button

Laatst gewijzigd op 22 januari 2015 11:30:00


CIB-prijs 2018

Hoezo zelfredzaam?
Vraag en antwoord