Column LCR-voorzitter Gerrit van der Meer: Eigen schuld?


Gerrit van der Meer, voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad, is de vaste columnist van de LCR-website. Hij blikt elke maand terug op een actuele gebeurtenis. Dit keer is dat het Divosacongres Armoede en Schulden dat altijd de aandacht trekt door de bijzondere insteek die wordt gekozen. Het thema voor 2017 was 'Eigen schuld?' en daar richt Van der Meer zich op. Klik hier voor: eerdere columns.

Het Jaarcongres Armoede en Schulden van Divosa op vrijdag 15 september met het thema ‘Eigen schuld’ inspireerde mij tot het schrijven van deze column. Divosacongressen staan bekend om de verrassende sprekers. Vrijdag sprak een huisarts de deelnemers toe. Wat komt die nou vertellen op een congres over armoede en schulden? Daar kwamen we snel achter.

Huisarts Pieter Barnhoorn struikelde over een stelling die de media, politici en eigenlijk iedereen voor zoete koek slikt: ‘Zo’n 70 procent van de ziekten is een gevolg van onze leefstijl’. Barnhoorn struikelde er niet alleen over, hij werd boos! Die stelling is op geen enkele manier te bewijzen. Over welke ziektes hebben we het? En over wat voor leefstijl? Natuurlijk is leefstijl belangrijk en van invloed op ieders gezondheid. Maar een direct oorzakelijk verband suggereren en daar een percentage aan koppelen rammelt wetenschappelijk gezien aan alle kanten.

 

Er is nog een zwaarder wegende reden voor de boosheid van Barnhoorn. Deze stelling legt de verantwoordelijkheid voor een ziekte bij de patiënt. Ben je ziek? Dan zul je wel een foute leefstijl hebben. Dus: eigen schuld. Terwijl ziekte heel vaak het gevolg is van domme pech. Een volgende stap na ‘eigen schuld’ is dat we als samenleving ook terughoudend zijn met het verlenen van hulp. ‘Moeten wij met hoge premies opdraaien voor jouw foute leefstijl?’ De discussie over premieverlaging voor mensen met een ‘gezonde’ leefstijl is al gevoerd. “Zo maak je de onderlinge solidariteit kapot”, betoogde Barnhoorn.

Ziet u de parallel met de sociale zekerheid? Het afhankelijk worden van een uitkering is ook heel vaak een kwestie van domme pech. Mensen die in armoede (en vaak met schulden) leven hebben meestal een lange periode doorgemaakt waarin vervelende omstandigheden zich opstapelden. Toch wijzen mensen ook met een beschuldigende vinger naar hen. De vingerwijzers hebben geen idee van die vervelende omstandigheden, maar nemen wel erg gemakkelijk aan dat betrokkene het zelf helemaal verkeerd heeft gedaan. Dat beeld wordt versterkt door een overheid die meer belang hecht aan handhaving, sancties en verplichtingen dan aan ondersteuning en het bieden van perspectief.

 

Tijdens het congres zagen we ook een preview van de documentaire ‘Vergeef me mijn schulden’ van Ingeborg Jansen*). Hierin komen zittingen in de rechtbank over toelating tot de schuldsanering in beeld. Dat is geen strafrecht, maar de aanvragers van toelating zitten wel degelijk in het beklaagdenbankje. Ik kan maar één woord vinden om de positie van de aanvragers te beschrijven: vernederend. Ik kreeg er kippenvel van. Vooral bij de mevrouw die duidelijk aangaf dat ze voor het saneren van haar schulden zoveel wilde doen dat de rechter meteen uitspraak deed: mevrouw werd toegelaten. Ze moest ervan huilen en kon geen woorden vinden om de rechter te bedanken. “Ik zal u nooit vergeten” zei ze.

 

Pieter Barnhoorn maakt zich boos over de ondermijning van de solidariteit die decennialang de basis is geweest van de verzorgingsstaat.

Hij is niet de enige: ik ook.



*) De documentaire ‘Vergeef me mijn schulden’ is te zien op 25 september om 21.00 uur op NPO 2.



Twitter share button Facebook share button LinkedIn share button

Laatst gewijzigd op 20 oktober 2017 08:37:56

Vraag en antwoord