Column LCR-voorzitter Gerrit van der Meer: Bespied


Gerrit van der Meer, voorzitter van de LCR, bespreekt elke maand een actuele kwestie. In juni richt hij zijn column op het bericht in de media dat een verborgen camera is ingezet voor het opsporen van 'bijstandsfraudeurs'. Hij trekt bij het lezen van het verhaal alleen al de haren uit het hoofd, omdat mensen in de bijstand daarmee nog minder rechten lijken te hebben dan criminelen. Maar ook: omdat mensen die fouten maken door het ingewikkelde systeem gelijkgetrokken worden met fraudeurs. Klik hier voor: eerdere columns.


In de Volkskrant van 16 juni: ‘Verborgen camera speurt naar bijstandsfraudeurs’. Onder die kop een verhaal waar ik me de haren bij uit het hoofd trek. Een van fraude verdachte vrouw werd 97 keer bespied in 60 dagen. Sociale diensten mogen blijkbaar vrijelijk opsporingsmiddelen inzetten waarvoor de politie toestemming van de officier van justitie moet krijgen. Verdachten in strafzaken mogen niet worden verhoord als hun advocaat er niet bij is, bij verdachten van bijstandsfraude is een verhoor onder vier ogen heel gewoon. Mede daardoor voelen mensen zich vaak zwaar geïntimideerd. Met de rechten van verdachten in strafzaken wordt kennelijk zorgvuldiger omgegaan dan met de rechten van verdachten van bijstandsfraude. Ik constateer dan dat bijstandsfraude wordt gezien als een groter maatschappelijk probleem dan criminaliteit.

 

De grootste oorzaak van zogenaamde bijstandsfraude ligt bij de enorm complexe regels, meldt Divosa (Vereniging van managers in het sociaal domein) in hetzelfde artikel. Het invullen van alle papieren en het aanleveren van alle noodzakelijke documenten is zo ingewikkeld dat mensen zich gemakkelijk kunnen vergissen.
Voor mensen met een academische opleiding is het al lastig, laat staan voor lager geschoolden. In de ‘opsporingspraktijk’ (alleen het woord al!) van veel gemeenten staat vergissen gelijk aan mogelijke fraude. In het geval van de bespiede vrouw heeft de rechter de gemeente teruggefloten. De gemeente wordt niet vaak op de vingers getikt. Veel mensen stappen namelijk niet naar de rechter om bezwaar te maken tegen deze opsporingsmethode.

 

De meest schrijnende methode is misschien wel die van de ‘sociale controle’. Bespied worden door een verborgen camera is afschuwelijk, maar bespied worden door je eigen buren is nog erger. Toch wordt dat ook gestimuleerd: vermoed je dat je buurman of buurvrouw zwart werkt of illegaal samenwoont? Melden bij de gemeente graag. Dat is lang niet zo ingewikkeld als het aanvragen van bijstand. Eén telefoontje is voldoende en als je wilt kan het ook anoniem. Dat past wel heel slecht bij het advies aan de aanvrager van bijstand om in de eigen omgeving naar hulp en steun te zoeken.

 

We vechten bij de Landelijke Cliëntenraad al jaren tegen het beeld dat mensen met een uitkering vaak fraudeurs zijn. Dat gevecht is voor ons een belangrijke opdracht, die duidelijk nog lang niet afgerond is. Sterker nog: dat beeld wordt tot beleid verheven. Gemeenten moeten handhaven, dat staat in de Participatiewet. Maar ze beslissen zelf over hun handhavingsbeleid: welke methodes ze gebruiken, waar ze de prioriteit leggen, hoe ze mensen in de bijstand behandelen en bejegenen. Daar gaat de gemeente (en dus de gemeenteraad) zelf over.

 

Deze mevrouw die met een verborgen camera werd bespied, is vrijgesproken. Dat gebeurde in zes van de tien zaken die De Volkrant onderzocht. De andere vier zaken zijn nog niet afgerond. Eind goed al goed, ben je dan geneigd te denken, maar dat klopt natuurlijk niet. Je bent bespied, misschien zelfs door je eigen buren. Je bent geïntimideerd en als fraudeur weggezet. Dat laat je niet zomaar even achter je.

 

En de kans bestaat ook nog dat je uitkering tijdelijk is stopgezet, waardoor je een periode zonder inkomen hebt gezeten. Rekeningen die je niet kon betalen zijn verhoogd met incassokosten en vaak ook nog met boetes. Die kun je met de bijstand die je met terugwerkende kracht hebt ontvangen natuurlijk nog steeds niet betalen. En vervolgens vraagt een hulpverlener: “Heb je niet een buurman die kan helpen bij het op orde brengen van je administratie?”

Hoe tegenstrijdig kan het worden?




Twitter share button Facebook share button LinkedIn share button

Laatst gewijzigd op 20 juni 2018 10:43:43

Vraag en antwoord